మన పత్రిక: గతంలో భారతీయ రైల్వే జారీ చేసే కాగితపు టికెట్ల ఇరువైపులా ఉండే చిన్న రంధ్రాలను సాంకేతిక పరిభాషలో ‘స్ప్రోకెట్ హోల్స్’ అని పిలిచేవారు. రిజర్వేషన్ కౌంటర్లలో డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింటర్లు ఉపయోగించినప్పుడు, కాగితం వంకరపోకుండా వేగంగా, కచ్చితంగా ముద్రించడానికి ఈ రంధ్రాలు సహాయపడేవి.
ప్రింటర్లోని ప్రత్యేక దంతాలు ఈ రంధ్రాల్లో ఇమిడిపోయి కాగితాన్ని సమాన వేగంతో లాగేవి. అయితే కాలక్రమేణా డాట్ మ్యాట్రిక్స్ ప్రింటర్ల స్థానంలో అధునాతన థర్మల్, లేజర్ ప్రింటర్లు రావడం వల్ల ఈ స్ప్రోకెట్ హోల్స్ అవసరం పూర్తిగా తొలగిపోయింది. కొత్త ప్రింటర్లలో ప్రత్యేక రోలర్ల ద్వారా కాగితం స్వయంచాలకంగా ముందుకు కదులుతుంది.
దీనివల్ల కాగితం తయారీతో పాటు రైల్వే శాఖ నిర్వహణ ఖర్చులు తగ్గాయి. ప్రస్తుతం ఆన్లైన్ బుకింగ్, మొబైల్, క్యూఆర్ కోడ్ ఆధారిత ఈ-టికెట్ల వినియోగం పెరగడంతో సంప్రదాయ కాగితపు టికెట్ల వాడకం కూడా గణనీయంగా తగ్గింది.